Pełna treść artykułu jest dostępna dla zarejestrowanych użytkowników.

“Ryzyka i szanse w systemie zarządzania środowiskowego wg nowej normy ISO 14001:2015“

17.5.2017, , Źródło: Wydawnictwo Verlag Dashofer Sp. z o.o.

W normie ISO 14001: 2015 (w Polsce PN-EN ISO 14001: 2015-09) oprócz wielu różnych zmian dla systemu zarządzania środowiskowego wprowadzono pojęcie ryzyka i szans, do których należy się odnieść. Celem tego elementu jest zapewnienie, że system zarządzania środowiskowego może osiągnąć zamierzone efekty, zapobieganie efektom niepożądanym lub ich minimalizacji, a także uzyskanie ciągłego doskonalenia.

Właściwe określanie i postępowanie z ryzykami i szansami prowadzi do łatwiejszego uzyskania zamierzonych rezultatów SZŚ, tj.:

  • poprawy efektów działalności środowiskowej;

  • wypełnianie zobowiązań dotyczących zgodności;

  • osiągnięcie celów środowiskowych.

Wymagania normy, odnoszące się do ryzyk i szans są określone w punkcie 6.1. „Działania odnoszące się do ryzyk i szans“. Zgodnie z tymi wymaganiami organizacja powinna ustanowić, wdrożyć i utrzymywać procesy potrzebne do spełniania wymagań, co do postępowania z:

  • aspektami środowiskowymi;

  • zobowiązaniami dotyczącymi zgodności (wymaganiami prawnymi i innymi);

  • planowaniem działań, wynikających z aspektów środowiskowych;

  • zobowiązań zgodności oraz ryzyk i szans.

Norma wskazuje, że tworząc elementy systemu zarządzania środowiskowego, należy rozważyć:

  1. czynniki wewnętrzne i zewnętrzne, wynikające z kontekstu organizacji;
  2. potrzeby i oczekiwania stron zainteresowanych;
  3. zakres systemu zarządzania środowiskowego;

oraz określić ryzyka i szanse związane z aspektami środowiskowymi, zobowiązaniami dotyczącymi zgodności oraz innymi czynnikami i wymaganiami, określonymi przez kontekst organizacji i oczekiwania stron zainteresowanych.

Do tych ryzyk i szans należy się odnieść ( a właściwie „zająć się nimi“), w celu:

  • zapewnienia, że system zarządzania środowiskowego osiąga zamierzone wyniki;

  • zapobiegania lub ograniczenia niepożądanych skutków, w tym możliwości wpływu zewnętrznych warunków środowiskowych na organizację;

  • ciągłego doskonalenia.

Dla kompletnego ujęcia ryzyk i szans w elementach SZŚ organizacja powinna określić potencjalne sytuacje awaryjne, w tym te, które mogą mieć wpływ na środowisko.

W celu skutecznego zarządzania ryzykami i szansami w zakresie SZŚ oraz upewnienia się, że te procesy są prowadzone tak, jak planowano norma wymaga, by organizacja utrzymywała udokumentowane informacje (procedury, instrukcje, zapisy itp.) dotyczące:

  • ryzyk i szans, do których powinna się odnieść;

  • procesów, związanych z ryzykami i szansami, aspektami środowiskowymi,

zobowiązaniami zgodności i planowaniem działań, odnoszących się do nich.

W normie ISO 14001: 2015 podane są dwie definicje, odnoszące się do ryzyk i szans:

„3.2.10

ryzyko

wpływ niepewności

Uwaga 1 do hasła: Wpływ niepewności powoduje odchylenie od oczekiwań - pozytywne lub negatywne.

Uwaga 2 do hasła: Niepewność to stan, również częściowy, braku informacji związanej ze zrozumieniem lub wiedzą na temat zdarzenia, jego następstw lub prawdopodobieństwa.

Uwaga 3 do hasła: Ryzyko jest często określane w odniesieniu do potencjalnych „zdarzeń“ (jak zdefiniowano w ISO Guide 73:2009, 3.5.1.3) i „następstw“ (jak zdefiniowano w ISO Guide 73:2009, 3.6.1.3) lub ich kombinacji.

Uwaga 4 do hasła: Ryzyko jest często wyrażone jako kombinacja następstw zdarzenia (z uwzględnieniem zmian okoliczności) i związanego z nim „prawdopodobieństwa“ (jak zdefiniowano w ISO Guide 73:2009, 3.6.1.1) jego wystąpienia.

3.2.11

ryzyka i szanse

potencjalne niekorzystne wpływy (zagrożenia) i potencjalne korzystne wpływy (szanse)“.

Warto zwrócić uwagę, że ta pierwsza definicja znalazła się w tekście wyłącznie ze względu na wymogi zgodności tekstu normy z tekstem wspólnym norm (Załącznik SL do Dyrektywy ISO/IEC, część 2). W tekście normy ISO 14001 używane jest tylko i wyłącznie to drugie pojęcie i zawsze w zbitce „ryzyka i szanse“ dla podkreślenia, że chodzi zarówno o zagrożenia dla SZŚ (nie tylko dla środowiska), jak i możliwości poprawy oczekiwanych rezultatów.

Norma ISO 14001 wymaga określenia ryzyk i szans ( w znaczeniu ich identyfikacji), a zawiera wymagania konieczności oceny ich poziomu.

Podstawowy cel wykorzystania procesu określania ryzyk i szans w SZŚ jest podany w normie ISO 14001: 2015 w punkcie 6.1.4 „Planowanie działań“. Zgodnie z nim:

„Organizacja powinna zaplanować:

  1. działania odnoszące się do jej:
    1. znaczących aspektów środowiskowych;
    2. zobowiązań dotyczących zgodności;
    3. ryzyk i szans zidentyfikowanych zgodnie z 6.1.1;
  2. sposób:
    1. zintegrowania działań i wdrożenia ich do procesów systemu zarządzania środowiskowego (patrz 6.2, Rozdział 7, Rozdział 8 i 9.1) lub innych procesów biznesowych;
    2. oceny skuteczności tych działań (patrz 9.1).

Planując te działania, organizacja powinna rozważyć swoje opcje technologiczne oraz wymagania finansowe, operacyjne i biznesowe.“

Zdaniem autora rozdziału jest to fundamentalny punkt całego, SZŚ, którego właściwa realizacja zapewnia skuteczne i efektywne funkcjonowanie SZŚ, m.in. poprzez korelacje działań na rzecz ochrony środowiska z procesami biznesowymi. Z kolei niepełne lub wadliwe powiązanie działań z aspektami, zobowiązaniami zgodności czy właśnie ryzykami i szansami prowadzi do błędów i niedostatków SZŚ.

Wiele wskazówek co do interpretacji pojęć i postępowania w zakresie ryzyk i szans daje Załącznik A do normy ISO 14001.

Zgodnie ze wskazówkami zawartymi w Załączniku ogólnym celem postępowania z ryzykami i szansami jest zapewnienie, aby organizacja była zdolna do:

  • osiągania zamierzonych wyników systemu zarządzania środowiskowego;

  • zapobiegania wystąpieniu lub ograniczenia niepożądanych skutków;

  • ciągłego doskonalenia.

Organizacja może to zapewnić przez określenie ryzyk i szans, do których należy się odnieść, (którymi należy się zająć), oraz przez zaplanowanie działań odnoszących się do nich. Źródłem ryzyk i szans związanych z niekorzystnymi i korzystnymi wpływami na środowisko oraz innymi skutkami dla organizacji mogą być aspekty środowiskowe bezpośrednie i pośrednie. Ryzyka i szanse związane z aspektami środowiskowymi mogą być określane w ramach oceny znaczenia aspektów środowiskowych lub odrębnie.

Także zobowiązania dotyczące zgodności mogą być źródłem ryzyk, takich jak ich niespełnienie (co może zaszkodzić wizerunkowi organizacji lub grozić sankcjami prawnymi) lub szans, wynikających z działań idących dalej niż zobowiązania dotyczące zgodności (co może wzmocnić wizerunek organizacji).

Ryzyka i szanse dla organizacji mogą wiązać się też z innymi czynnikami, w tym z warunkami środowiskowymi lub potrzebami i oczekiwaniami stron zainteresowanych, które mogą wpływać na zdolność organizacji do osiągnięcia zamierzonych wyników systemu zarządzania środowiskowego. Przykłady takich sytuacji to:

  1. przedostawanie się zanieczyszczeń do środowiska w wyniku istnienia barier związanych z brakiem umiejętności czytania i/lub pisania pracowników lub barier językowych pomiędzy pracownikami, którzy mogą nie rozumieć lokalnych procedur pracy;
  2. częstsze występowanie powodzi w wyniku zmian klimatu, co może zagrażać terenowi organizacji;
  3. brak dostępności zasobów potrzebnych do utrzymania skutecznego systemu zarządzania środowiskowego w wyniku ograniczeń ekonomicznych;
  4. finansowanie ze środków rządowych wprowadzania nowych technologii, które poprawiałyby jakość powietrza (a więc szansa na rozwój procesów biznesowych dla organizacji, zajmujących się tym);
  5. niedobór wody podczas okresowych suszy, co może wpływać na możliwość wykorzystania urządzeń zapewniających nadzór nad wielkością emisji.

Zwykle ryzyka (zagrożenia) dla oddziaływań środowiskowych (a więc i dla SZŚ) powstają w związku z awariami i sytuacjami niebezpiecznymi. Sytuacje awaryjne to nieplanowane lub nieoczekiwane zdarzenia, które wymagają szybkiego zastosowania szczególnych kompetencji, zasobów lub procesów w celu zapobieżenia lub złagodzenia ich rzeczywistych lub potencjalnych następstw. Sytuacje awaryjne mogą skutkować niekorzystnymi wpływami na środowisko lub innymi skutkami dla organizacji. Przy określaniu potencjalnych sytuacji awaryjnych (np. pożar, wyciek chemikaliów) należy rozważyć:

  • rodzaj zagrożeń występujących na terenie zakładu (np. obecność cieczy łatwopalnych, zbiorników magazynowych lub sprężonych gazów);

    • najbardziej prawdopodobny typ i skalę sytuacji awaryjnej;

  • możliwość wystąpienia sytuacji awaryjnych w pobliskich obiektach (np. zakład produkcyjny, droga, linia kolejowa).

Załącznik A wskazuje wyraźnie, że należy określić ryzyka i szanse oraz odnieść się do nich, ale nie jest wymagane stosowanie formalnego zarządzania ryzykiem ani udokumentowany proces zarządzania ryzykiem. Wybór metody określania (nie „oceny“) ryzyk i szans należy do organizacji. Metoda może obejmować prosty jakościowy proces lub pełną liczbową ocenę w zależności od kontekstu, w jakim organizacja działa.

Zidentyfikowane ryzyka i szanse stanowią dane wejściowe do planowania działań związanych z nimi, a także z aspektami środowiskowymi i zobowiązaniami dotyczącymi zgodności. Ryzyka i szanse mogą także być wsadem do ustanowienia celów środowiskowych.

Dalsze wskazówki co do postępowania z ryzykami i szansami w ramach SZŚ zawiera norma pomocnicza ISO 14004. Podkreśla ona, że odpowiednie planowanie działań i elementów SZŚ przy uwzględnieniu dobrze rozeznanych ryzyk i szans jest kluczowym czynnikiem dla powodzenia całego SZŚ. Właściwe postępowanie z ryzykami i szansami jest niezbędne dla utrzymywania i doskonalenia SZŚ przy zmieniających się okolicznościach oraz danych wsadowych i wyjściowych.

Proces określania ryzyk i szans, do których należy się odnieść zaczyna się od zrozumienia kontekstu, w jakim działa organizacja. Kontekst organizacji (został opisany w poradniku w dziale Pt. Kontekst działania organizacji w systemie zarządzania środowiskowego wg nowej normy ISO 14001: 2015) obejmuje problemy mogące wpływać na zamierzone rezultaty systemu zarządzania środowiskowego oraz odpowiednich potrzeb i oczekiwań stron zainteresowanych, w tym tych, które organizacja przyjmuje na siebie jako zobowiązania dotyczące zgodności. Dane te, wraz z zakresem systemu zarządzania środowiskowego, stają się danymi wsadowymi, które należy rozważyć w ramach określania ryzyk i szans, do jakich należy się odnieść.

Informacje wygenerowane w procesie planowania oraz określania ryzyk i szans stanowią istotne dane wsadowe dla określenia, jakie operacje należy poddać nadzorowi. Informacje te można też wykorzystać podczas ustanawiania i doskonalenia innych części systemu zarządzania środowiskowego, takich jak identyfikowanie potrzeb związanych ze

 

Używamy plików cookie, żeby ciągle poprawiać jakość witryny.
Dowiedz się więcej.