Pełny artykuł dostępny dla abonentów!

System Zarządzania Energią wg normy ISO 50001:2018 jako istotny element nowoczesnego zarządzania firmą

23.7.2019, , Źródło: Wydawnictwo Verlag Dashofer Sp. z o.o.

Efektywność energetyczna stanowi coraz ważniejszy obszar w prowadzeniu biznesu, nie tylko tego kojarzonego z dużym zużyciem energii. W prawie każdym przypadku występuje gospodarowanie energią elektryczną, paliwami, ciepłem lub chłodem (to także rodzaj przetworzonej energii), a koszty energii stanowią coraz większą pozycję w kosztach firm.

Warto zaznaczyć, że zgodnie z podstawowymi prawami fizyki energia nie pojawia się znikąd i nie znika gdzieś nagle. We wszystkich procesach mówimy wyłącznie o jej przetwarzaniu. Elektrownie i elektrociepłownie nie wytwarzają energii (jak się potocznie mówi), tylko przetwarzają na energię elektryczną i ciepło. Zwykle część energii wykorzystujemy (np. przetwarzając energię elektryczną na mechaniczną napędu maszyn) lub tracimy (np. emitując energię do atmosfery w wyniku strat ciepła). Wytwarzanie energii ze źródeł odnawialnych to także nie jest „stworzenie energii, której nie było“, jest to przetworzenie energii słoneczne, wiatru, fal itp. N.b. nie wszyscy zdają sobie sprawę z tego, że dostarczenie 1 kWh energii elektrycznej do odbiorcy to konieczność dostawy do typowej elektrowni węglowej ok. 3 kWh energii chemicznej w paliwie, czyli węglu kamiennym. Taka mniej więcej jest ogólna sprawność przetwarzania energii pierwotnej (tj. w tym przypadku energii chemicznej w węglu) na energię elektryczną (patrz Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 4 września 2012 r. w sprawie sposobu obliczania ilości energii pierwotnej odpowiadającej wartości świadectwa efektywności energetycznej oraz wysokości jednostkowej opłaty zastępczej).

W ostatnim czasie pojawiają się coraz bardziej rygorystyczne wymagania prawne w zakresie efektywności energetycznej. W Polsce jednym z bardzo istotnych jest ustawa o efektywności energetycznej z 20 maja 2016 r. Dla jednostek administracji publicznej, przedsiębiorstw energetycznych i dużych przedsiębiorców1, a także części odbiorców końcowych, ustawa nakłada nowe obowiązki. Wśród tych obowiązków dla wspomnianych dużych przedsiębiorców znajduje się dość kosztowny zwykle obowiązek cyklicznego przeprowadzania audytu energetycznego. W ustawie określono też warunki zwolnienia z jego realizacji. Projekt ustawy podaje dwie możliwości zwolnienia dużego przedsiębiorcy z tych obowiązkowych audytów energetycznych, są nimi:

  • posiadanie systemu zarządzania energią określonego we właściwych normach lub

  • posiadanie systemu zarządzania środowiskowego (SZŚ), o którym mowa w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 122112009 z 25 listopada 2009 r. w sprawie dobrowolnego udziału organizacji w systemie ekozarządzania i audytu we Wspólnocie (EMAS),

WAŻNE!

W konsekwencji tego zapisu stosuje się obecnie interpretacje, że posiadanie systemu zarządzania energią certyfikowanego na zgodność z normą ISO 50001 , w ramach którego wykonuje się przegląd energetyczny, zwalnia z obowiązku audytu energetycznego. Bardziej szczegółowe wytyczne dotyczące tej sprawy znajdują się na stronach Ministerstwa Energii i Urzędu Regulacji Energetyki. Ten przepis wskazuje na potwierdzoną użyteczność (także formalną) stosowania i certyfikowania normy ISO 50001.

Poza związkiem z ww. ustawą przewiduje się, że system zarządzania energią wg ISO 50001 będzie miał także zastosowanie w nowowprowadzanym systemie rekompensat dla sektorów i podsektorów energochłonnych za wzrost cen energii elektrycznej jako jeden z warunków starania się o rekompensatę.

W Polsce, w przeciwieństwie do krajów Europy Zachodniej (i nie tylko), norma ISO 50001 nie jest przedmiotem nadmiernego zainteresowania szerokiej grupy przedsiębiorców. Według badania ISO Survey, w Polsce w okresie 2011 r. - 2017 r. certyfikat ISO 50001 uzyskały 173 firmy. Dla porównania, w samych Niemczech w tym samym okresie wydano blisko 50 (!) razy więcej certyfikatów tj. 8314, w Wielkiej Brytanii ponad 3 tys., na Węgrzech 610, w Czechach 522.

Wiele rzeczy przemawia za szerszym stosowaniem w polskich organizacjach normy ISO 50001. Konieczne do tego jest w pierwszym rzędzie dokonanie przez potencjalnie zainteresowanego przedsiębiorcę podstawowej analizy zawartości tej normy i założeń systemu zarządzania energią, oraz potwierdzenie, że to narzędzie organizacyjne warte jest wdrożenia dla danej gospodarki energetycznej.

Czym wobec tego jest SZE i z czym wiąże się jego wdrożenie? Strukturę normy 50001 oparto o model PDCA (Plan, Do, Check, Act) - znany i stosowany już w innych standardach (np. ISO 9001 – system zarządzania jakością, ISO 14001 – system zarządzania środowiskowego), co oznacza możliwość łatwiejszej implementacji i integracji SZE do struktur systemowych przedsiębiorstwa posiadającego np. system zarządzania środowiskowego. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że jest to model, który może być skutecznie wdrożony niezależnie od wielkości przedsiębiorstwa, gdyż sama norma nie narzuca konkretnych parametrów, które muszą być spełnione lecz stanowi zestaw wskazówek i wytycznych w kierunku ustanowienia racjonalnego systemu wspierającego prowadzenie energooszczędnej gospodarki w organizacji.

Elementy systemu zarządzania energią dla każdej organizacji są określone w normie ISO 50001, która została wprowadzona do stosowania w Polsce przez Polski Komitet Normalizacyjny w lipcu 2012 r. jako norma polska PN-EN ISO 50001:2012 (obecnie wydana jest nowa wersja normy tj. ISO 50001:2018, w Polsce trwają prace nad jej tłumaczeniem). Norma jest zbudowana wg wspólnej struktury norm ISO 9001, ISO 14001 i in. dla ułatwienia integracji ze znormalizowanymi systemami zarządzania.

UWAGA!

System zarządzania energią - zgodnie z normą ISO 50001 – służy ustanowieniu polityki energetycznej i celów energetycznych, a także planów działań i procesów pozwalających na osiągnięcie tych celów. Pojęcie energii w rozumieniu ISO 50001 obejmuje różne rodzaje energii (energia elektryczna, paliwa, para wodna, ciepło, sprężone powietrze i podobne media).

Inaczej mówiąc system zarządzania energią (SZE) stanowi część ogólnego systemu zarządzania, która obejmuje strukturę organizacyjną, planowanie, odpowiedzialność oraz zasady postępowania, procedury i środki niezbędne do opracowania, wdrożenia i utrzymania zarządzania nośnikami energii. Zadaniem SZE jest wsparcie prowadzenia firmy w obszarze zarządzania różnego rodzaju formami energii i mediów energetycznych (energia elektryczna, paliwa, para, ciepło, sprężone powietrze i inne podobne media).

Norma ISO 50001 może być wykorzystywana na potrzeby samooceny lub certyfikacji SZE danej organizacji. Nie ustanawia ona jednak bezwzględnych wymagań w zakresie wyników energetycznych, które to wymagania wykraczałyby poza zobowiązania określone w polityce energetycznej organizacji i poza jej zobowiązanie do zachowania zgodności ze wszelkimi stosownymi wymogami prawnymi i innymi. Oznacza to, że dwie organizacje prowadzące podobną działalność, a zarazem mające różne wyniki energetyczne, mogą mimo to spełniać wymagania tej normy.

Norma oparta jest na wspólnych elementach norm ISO dotyczących systemów zarządzania, co zapewnia wysoki stopień kompatybilności, zwłaszcza z ISO 9001 i ISO 14001. Normę opracowano w celu samodzielnego jej stosowania, niemniej można ją dostosować lub zintegrować z innymi systemami zarządzania. Warto zauważyć, że nie oznacza to konieczności bezwzględnej integracji elementów systemu zarządzania energią z innymi systemami. Jeśli jest taka potrzeba i odpowiednie uwarunkowania - SZE może być wdrażany oddzielnie i norma to umożliwia. Trudno natomiast wyobrazić sobie także w takim przypadku brak zgodności struktury i korelacji elementów systemów. Częściowo zapewnia to również sama norma ISO 50001, oparta, jak stwierdzono wyżej, o wspólne elementy systemów zarządzania.

Norma dotyczy wszystkich organizacji, które zamierzają zapewnić zgodność z ustalonymi politykami energetycznymi oraz wykazać taką zgodność innym podmiotom, przy czym zgodność taka może być potwierdzona poprzez samoocenę i własną deklarację zgodności, lub przez certyfikację systemu zarządzania energią wykonaną przez organizację zewnętrzną. Poprzez odniesienie do samodeklaracji norma wskazuje, że podstawowym celem normy nie jest certyfikacja, ale budowa samodzielnego, skutecznego systemu zarządzania energią w danej organizacji.

Wdrożenie ISO 50001 oznacza w praktyce usystematyzowanie podejścia do procesu monitorowania zużycia energii w przedsiębiorstwie. W dużej części przedsiębiorstw zobligowanych obowiązkiem audytowym wynikającym z Ustawy o

 

Używamy plików cookie, żeby ciągle poprawiać jakość witryny.
Dowiedz się więcej.